Wednesday, October 14, 2015 - 13:49

Luật Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu hiện hành đã triển khai trong 10 năm, bộc lộ nhiều bất cập, cần sửa đổi. Dự thảo luật sửa đổi dự kiến sẽ được trình Quốc hội thông qua tại kỳ họp vào tháng 10/2015 và có hiệu lực từ ngày 1/7/2016. Nhiều yêu cầu đặt ra đối với dự luật này.

“Tạm nhập tái xuất xăng dầu: sáng kiến kỳ lạ, chỉ có thể xảy ra ở Việt Nam mà thôi”

Ngày 21/9 vừa qua, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự thảo này, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp Lê Thị Nga phản ánh thực trạng kiểm soát đường đi của xăng dầu tạm nhập tái xuất rất khó khăn. Bà Nga cho biết, trong 4 năm đã có số liệu cho thấy, đã cho tạm nhập và “bỏ quên” tái xuất gần 2 triệu tấn xăng dầu.

“Việc cho tạm nhập tái xuất đối với mặt hàng nào thì phải căn cứ vào quy định của quốc tế, nhất là Công ước Kyoto”, từ quan điểm đó, bà Nga đề nghị kiểm tra lại xem có đúng là việc tạm nhập tái xuất đối với các mặt hàng lỏng như xăng dầu có bị lách luật, tạm nhập và cho bán trong nước, gây thất thu cho ngân sách và ảnh hưởng đến sản xuất trong nước không.

Trên cơ sở đó, Chính phủ phải xác minh xem thời gian qua, việc miễn thuế đối với những mặt hàng tạm nhập tái xuất thường bị lách luật và lợi dụng tập trung vào những mặt hàng nào.

“Đề nghị kiểm tra lại xem có đúng là việc tạm nhập tái xuất đối với các mặt hàng lỏng như xăng dầu thời gian qua bị lách luật, tạm nhập và cho bán trong nước có gây thất thu cho ngân sách và ảnh hưởng đến sản xuất trong nước không?”, bà Nga nêu

.

Kiểm tra xăng dầu tạm nhập tái xuất

Vấn đề bà Lê Thị Nga quan ngại, liên quan đến Công ước Kyoto, theo ông Trần Nguyên Chẩn – nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu khoa học Hải quan, kiêm Giám đốc Trung tâm phân tích phân loại hàng hóa xuất nhập khẩu, Tổng cục Hải quan giải thích  thì:  “Tạm nhập  là thủ tục Hải quan đối với hàng hoá nhất định, được đưa vào lãnh thổ Hải quan có điều kiện, được miễn hoàn toàn hoặc một phần thuế nhập khẩu, hàng hoá đó phải được nhập khẩu với một mục đích cụ thể  và phải được dự định tái xuất trong một thời gian nhất định, mà không được thay đổi  nào, ngoại trừ hao mòn bình thường do việc sử dụng  chúng”.

Vị chuyên gia này cho rằng: Đây là định nghĩa chính  thức và chuẩn mực  của Công ước  Kyoto  về tạm nhập tái xuất. Theo dõi những diễn biến về tạm nhập tái xuất xăng dầu vừa qua, thì thấy việc làm này đã vi phạm Công ước mà nhà nước ta đã cam kết. Người ta giải thích rằng Điều 22, Chương I của Phụ lục riêng (Specific Annex) này chỉ là khuyến cáo của Tổ chức Hải quan thế giới (WCO) nên không bắt buộc thực  hiện. Đúng là phán” kiểu thầy bói xem voi,” vì cả Công ước Kyoto sửa đổi  là một văn bản hoàn thiện, phải xem hết mới hiểu được đầy đủ tinh thần và nội dung của nó.

Theo vị chuyên gia này, Điều 22 tuy có ghi là khuyến cáo, nhưng 10 loại hàng hoá được nêu làm ví dụ đã  thoả mãn  hoàn toàn và đầy đủ  những chuẩn mực  của Công ước Kyoto, đó là việc tạm nhập và việc tái xuất được tiến hành tại hai lãnh thổ Hải quan khác nhau; nó không có mục đích  buôn bán để kiếm lời nên Công ước  đã cho miễn thuế; nó được tái xuất sau khi hoàn thành mục đích; nó bảo đảm không thay đổi về hình dáng, kích thước, ngoại trừ hao mòn  do việc sử dụng chúng.

Trong cả 10 trường hợp cụ thể khác nhau, không có khoản nào dành cho tạm nhập, tái xuất xăng dầu, nhưng nghiên cứu kỹ 10 loại hàng hoá này, ta thấy chúng  hoàn toàn không nhằm mục đích thương mại, không sinh lời, chính vì lẽ trên mà tập quán quốc tế đều cho miễn thuế. Ông Chẩn phân tích việc tạm nhập tái xuất xăng dầu của Việt Nam đã vi phạm Công ước Kyoto như sau: Việc hút xăng từ tàu chở dầu vào các bồn xăng tại cảng, tại sân bay là vi phạm lần 1 Công ước Kyoto (không được có thay đổi nào về cấu trúc, hình dáng, kích thước); việc chia lẻ số xăng dầu có trong bồn vào các xe Xtec chở xăng dầu là vi phạm lần 2 về thay đổi cấu trúc; việc bán xăng dầu cho máy bay và tàu thuỷ xuất nhập cảnh trên lãnh thổ hải quan Việt Nam để lấy ngoại tệ và kiếm lời chỉ diễn ra trên một lãnh thổ hải quan Việt Nam là vi phạm thô bạo những chuẩn mực do Công ước Kyoto quy định.

“Tạm nhập tái xuất xăng dầu quả là một sáng kiến kỳ lạ chưa hề xảy ra từ cổ chí kim, từ Đông sang Tây, chỉ có thể xảy ra ở Việt Nam mà thôi” – ông Chẩn bình luận.

Theo Điều 2 quy chế kinh doanh tạm nhập tái xuất xăng dầu do Bộ Công thương ban hành theo Quyết định số 01/2008/QĐ-BCT ngày 3/1/2008 thì “Tạm nhập tái xuất xăng dầu là việc thương nhân Việt Nam làm thủ tục nhập khẩu xăng dầu vào Việt Nam và làm thủ tục xuất khẩu xăng dầu ra khỏi Việt Nam hoặc bán cho thương nhân thuộc các khu vực hải quan riêng trên lãnh thổ Việt Nam  như khu chế xuất, doanh nghiệp chế xuất, khu bảo thuế, khu thương mại – công nghiệp và các khu vực kinh tế khác được thành lập theo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ trong đó quy định quan hệ mua bán trao đổi hàng hoá giữa các khu vực này với nội địa là quan hệ xuất khẩu, nhập khẩu, trừ trường hợp Thủ tướng Chính phủ có quy định khác”.

Ông Nguyễn Đức Dũng – Phó Giám đốc Trung tâm tư vấn và dịch vụ Hải quan của VCCI, Trưởng nhóm công tác hải quan của Hội đồng tư vấn cũng nêu lên thực trạng của việc tạm nhập tái xuất ở Việt Nam. Mỗi loại hình đều được điều chỉnh bằng một chính sách riêng nên Việt Nam đang tồn tại rất nhiều các văn bản pháp luật liên quan, nhiều văn bản chồng chéo làm cho các nhà quản lý và các doanh nghiệp rất khó nắm bắt và thực thi đầy đủ quyền và nghĩa vụ theo đúng pháp luật. Cụ thể, cơ quan quản lý không kiểm soát được tạm nhập tái xuất, thất thu thuế, môi trường ô nhiễm, dễ phát sinh tiêu cực. Nhằm mục đích đơn giản hoá thủ tục Hải quan cho loại hình này, ông Dũng đề xuất Việt Nam cần sớm tham gia Công ước Istanbul, công ước này bao quát hết các loại hàng hoá tạm nhập thông dụng và chuẩn hoá thủ tục bằng việc sử dụng một chứng từ chung cho những hàng hoá đã được quy định trong công ước. Trong công ước này cũng đề cập nhiều nhóm hàng hoá tạm nhập tái xuất. Tuy nhiên trong công ước này cũng không có hàng hoá tạm nhập tái xuất là xăng dầu như Việt Nam.

Thực trạng nhức nhối

Thực trạng những năm qua, tạm nhập tái xuất nói chung và với mặt hàng xăng dầu nói riêng rất phức tạp. Vụ việc Công ty Xăng dầu Hàng không tạm nhập 422.000 lít xăng RON 92 trị giá 8 tỷ đồng nhưng không tái xuất mà để tiêu thụ nội địa. Ước tính số thuế mà doanh nghiệp này gian lận lên đến 2,5 tỷ đồng là một vụ điển hình.

Công ty Xăng dầu Hàng không đã liên tiếp mở 7 tờ khai tạm nhập – tái xuất 422.000 lít xăng RON 92 để tái xuất cho đối tác được khai là Công ty TNHH Cung ứng dầu và thủy sản thành phố Bắc Hải (Trung Quốc). Cửa khẩu tạm nhập là Hải Phòng và cửa khẩu đăng kí tái xuất là Tà Lùng (Cao Bằng). Sau khi tạm nhập tại cửa khẩu Hải Phòng, toàn bộ lô hàng trên được đưa về kho chứa tại cảng Đình Vũ (Hải Phòng). Quá thời hạn tái xuất, doanh nghiệp đã không đưa hàng vận chuyển đến cửa khẩu tái xuất để giao hàng cho đối tác như đã khai báo mà “xé lẻ” hàng vận chuyển trong 7 xe bồn tới 4 tỉnh là Hải Dương, Thái Bình, Phú Thọ và Thái Nguyên để tiêu thụ.

Cục Điều tra chống buôn lậu phát hiện, sau khi đã phá niêm phong hải quan tại các xe bồn, vận chuyển tiêu thụ nội địa, doanh nghiệp trên đã mượn xăng của đơn vị khác, đóng vào các xe bồn và gắn lại kẹp chì như cũ để làm thủ tục xin phép chuyển tiêu thụ nội địa.

Ông Nguyễn Văn Cẩn, Phó Tổng Cục trưởng Tổng cục Hải quan từng nhận định, “thông qua hình thức tạm nhập tái xuất, các đầu nậu dễ dàng ngụy trang cho việc buôn lậu xăng dầu trên biển”.

Theo ông Cẩn, qua kiểm tra, rà soát, Tổng cục Hải quan đã phá một số vụ án liên quan kinh doanh xăng dầu tạm nhập tái xuất. Gần đây, là vụ bắt quả tang một tàu Trung Quốc chở 2.000 tấn xăng tái xuất sang 3 tàu Việt Nam để tiêu thụ nội địa.

Trước đó, cơ quan hải quan cũng bắt giữ nhiều tàu chở xăng dầu tại Quảng Ninh, Hải Phòng, Nghệ An… “núp danh” tạm nhập tái xuất, nhưng không thực xuất.

Đây là hình thức buôn lậu xăng dầu nhằm trốn thuế nhập khẩu. Nếu trót lọt, chủ buôn lậu hưởng lợi khoảng 10 tỷ đồng mỗi chuyến. Nguyên nhân chính là do sơ hở của chính sách về tạm nhập tái xuất. Do đặc thù của xăng dầu tạm nhập về được đổ chung vào bồn chứa nên không thể phân biệt rành mạch hàng nào xuất đi, hàng nào tiêu thụ nội địa, thời gian tái xuất…

Khi làm thủ tục tái xuất, việc kiểm tra cũng tùy từng lô hàng, vì có lô hàng được miễn kiểm tra. Khi chở hàng, các chủ tàu lậu có nhiều thủ đoạn như tàu có hai quốc tịch (tàu Giang Châu bị bắt mang quốc tịch Trung Quốc và Campuchia), 2 biển số, tắt tín hiệu khi đang hành hải, không tuân theo quy định của hàng hải quốc tế… Trong các vụ buôn lậu xăng dầu tại Hải Phòng, Nghệ An, Quảng Ngãi, Quảng Nam – Đà Nẵng… còn phát hiện, một số tàu có thêm các ngăn chứa “bí mật” để chứa lượng dầu lậu kèm theo lượng hàng hợp pháp.

Chính vì vậy, Tổng cục Hải quan đã báo cáo Thủ tướng, kiến nghị xem lại cơ chế chính sách đối với tạm nhập tái xuất, trong đó có mặt hàng xăng dầu. Bên cạnh xăng dầu, báo cáo của Tổng cục Hải quan cho biết, từ năm 2010 đến nay, hoạt động tạm nhập tái xuất hàng hóa qua Hải Phòng đi nước ngoài diễn ra phức tạp. Mặt hàng chủ yếu là hàng đông lạnh (thịt bò, chân gà, móng lợn…), hàng thiết bị văn phòng cũ (máy vi tính, photocopy, fax…), hàng nhựa phế liệu.

Sửa luật để ngăn chặn gian lận thương mại và buôn lậu

Theo nhận định của Chính phủ, trong 7 tháng đầu năm 2015, tình hình buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới, gian lận thương mại, hàng giả tiếp tục diễn biến phức tạp. Trong đó trọng điểm là địa bàn các tỉnh, thành phố Hà Nội, Hải Phòng, Cao Bằng, Lạng Sơn, Lào Cai, Quảng Ninh, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Trị, Đà Nẵng, TP Hồ Chí Minh, An Giang, Đồng Tháp… Mặt hàng trọng điểm là ma tuý, vũ khí, tài liệu phản động, động vật hoang dã, gỗ, ngoại tệ, vàng, rượu ngoại, xăng, dầu, khoáng sản, thuốc lá ngoại, ôtô, máy móc thiết bị, điện tử, điện lạnh đã qua sử dụng, hàng bách hóa Trung Quốc, hàng thời trang, thực phẩm chức năng, rác thải,… Các đối tượng vi phạm gồm doanh nghiệp có hoạt động xuất, nhập khẩu, cá nhân xuất, nhập cảnh, cư dân biên giới,…

Cần hỗ trợ ngành nông nghiệp và công nghiệp phụ trợ (ảnh minh họa)

Để đấu tranh có hiệu quả với các hành vi thủ đoạn buôn lậu gian lận thương mại, Tổng cục Hải quan đã chỉ đạo quyết liệt, kịp thời, dự báo đúng xu hướng tội phạm; tăng cường áp dụng đồng bộ các biện pháp nghiệp vụ; thực hiện nhiều chuyên đề, kế hoạch lớn như: tạm nhập tái xuất, kho ngoại quan, hàng bách hóa Trung Quốc, hoàn thuế GTGT đối với hàng hóa xuất khẩu,…; phối hợp chặt chẽ với các lực lượng chức năng trong tuần tra, kiểm soát, điều tra, bắt giữ và xử lý nên trong 7 tháng đầu năm 2015, ngành Hải quan đã chủ trì, phối hợp phát hiện, bắt giữ 11.498 vụ, trị giá hàng hóa vi phạm ước tính 118 tỷ 920 triệu đồng, thu nộp ngân sách nhà nước 90 tỷ 524 triệu đồng, cơ quan Hải quan khởi tố 09 vụ án hình sự, chuyển cơ quan khác khởi tố 42 vụ án hình sự.

Vì vậy, mục tiêu đấu tranh có hiệu quả với các hành vi thủ đoạn buôn lậu gian lận thương mại và thúc đẩy sản xuất trong nước, đặt ra cho Dự thảo Luật Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu khá rõ ràng. Dự thảo Luật đã bổ sung các quy định về: thuế phòng vệ để xây dựng môi trường kinh tế lành mạnh; bổ sung những quy định để góp phần nâng cao hiệu quả, hiệu lực công tác đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại; khuyến khích phát triển các dự án đầu tư thuộc các lĩnh vực, địa bàn ưu đãi, đặc biệt ưu đãi; tạo thuận lợi tối đa cho hoạt động sản xuất, xuất khẩu, khuyến khích sản xuất, xuất khẩu các sản phẩm có giá trị gia tăng cao, hàng hóa Việt Nam có lợi thế; hạn chế xuất khẩu khoáng sản tài nguyên chưa qua chế biến, hàng hóa gia công giá trị gia tăng thấp…

Doanh nghiệp đang quan tâm các nội dung như Hợp đồng sửa chữa bảo hành, trong thời hạn bảo hành có phải nộp tiền chậm nộp, thời hạn hoàn chỉnh hồ sơ, vấn đề liên quan đến miễn thuế giống cây trồng vật nuôi, quy định linh hoạt trong thực hiện các loại thuế phòng vệ khác, thuế môi trường, thuế tạm nhập tái xuất.

Giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp

Về khía cạnh tạo thuận lợi cho doanh nghiệp, Cục trưởng Thuế xuất nhập khẩu (Tổng cục Hải quan) Lỗ Thị Nhụ cho biết, hướng sửa đổi cho phép doanh nghiệp chỉ kê khai nộp thuế 1 lần trong tháng và không phải trả phí bảo lãnh, tiền chậm nộp… Và yêu cầu nhóm doanh nghiệp này phải nộp thuế trước khi thông quan hoặc giải phóng hàng. Thống kê, hiện có 35 doanh nghiệp ưu tiên với tổng kim ngạch xuất khẩu khoảng hơn 58 tỷ USD. Đây là những mặt được đánh giá tuân thủ pháp luật về thuế, kế toán, thống kê, thủ tục thuế điện tử,…

Tuy nhiên, chuyên gia hải quan Phạm Thanh Bình (USAID) tỏ ra băn khoăn với các yêu cầu dự thảo đưa ra. Bởi vì chỉ có tỷ lệ rất nhỏ doanh nghiệp có thể đáp ứng những yêu cầu này. Thực tế, điều kiện xác định doanh nghiệp ưu tiên về quy mô kim ngạch tối thiểu từ 50 đến 200 triệu USD/năm chỉ rơi vào các doanh nghiệp lớn. “Điều này chưa thực sự tạo điều kiện cho doanh nghiệp vừa và nhỏ, bởi phần lớn đều không thể đáp ứng được yêu cầu quy mô như trên”, ông Bình đánh giá. Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế Nguyễn Văn Giàu đề nghị cần quy định rõ hơn về thuế suất, miễn thuế, đồng thời cần lưu ý đến tác động với những lĩnh vực đang gặp nhiều khó khăn như nông nghiệp, công nghiệp phụ trợ.

Chủ nhiệm Ủy ban về Các vấn đề xã hội Trương Thị Mai cũng đề nghị đánh giá sâu hơn về tác động xã hội, đặc biệt lưu ý tới một số ngành “yếu thế” như ngành nông nghiệp. Những mặt hàng như thịt gà Mỹ, thịt bò Úc đang cạnh tranh gay gắt với các mặt hàng nội địa.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Đinh Tiến Dũng cho biết, luật sửa đổi khi ban hành sẽ tác động về thuế, tăng thu từ thuế xuất, nhập khẩu khoảng 1.200 tỷ đồng/năm, giảm thu ngân sách khoảng 800 tỷ đồng/năm. Đồng thời sẽ góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế với các quy định minh bạch, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp. Bên cạnh đó, Bộ trưởng cũng đồng tình với đề nghị phải quan tâm hơn trong lĩnh vực nông – lâm – ngư nghiệp – thủy sản.

Theo Minh Khuê

phaply.net.vn/